Hoe herken ik listeriose?

Bij gezonde mensen verloopt een besmetting met listeria vaak zonder klachten of met milde griepverschijnselen, misselijkheid en diarree. Listeriose kan ernstiger verlopen bij jonge baby’s, ouderen en mensen met een verzwakte afweer. Bij deze mensen kan in zeldzame gevallen hersen(vlies)ontsteking of bloedvergiftiging (sepsis) optreden. Bij een klein deel van deze mensen kan de infectie dodelijk aflopen.

Zwangeren hebben een grotere kans om na besmetting met listeria ziek te worden. Het ongeboren kind kan dan ook besmet raken. Dit kan leiden tot een miskraam of vroeggeboorte en ernstige ziekte van de baby. Als een zwangere ziek wordt van een listeriabesmetting, heeft ze vaak klachten als:

• hoofdpijn
• rugpijn
• gewrichtspijn
• spierpijn
• flinke koorts

Soms krijgt een zwangere eerst buikgriepachtige klachten, zoals diarree. Dat gebeurt vooral als ze listeriose krijgt in het derde trimester. In die periode is er ook een grotere kans op vroeggeboorte of overlijden van het ongeboren kind. Een zwangere die besmet is maar geen klachten heeft, kan in zeldzame gevallen de bacterie overdragen aan het ongeboren kind.

Hoe krijg ik listeriose?

Mensen raken bijna altijd besmet met listeria door het eten van besmet voedsel. Vaak gaat het dan om rauwe ingrediënten. Ook kan tijdens de productie van voedsel ‘kruisbesmetting’ optreden: de bacterie gaat dan van het ene naar het andere product, bijvoorbeeld via een besmette snijplank. Voorbeelden van voedsel waar listeria het vaakst in voorkomt, zijn:

• zachte (schimmel)kaas gemaakt van rauwe melk
• gerookte vis
• vleeswaren
• filet américain
• paté
• kant-en-klaarproducten, zoals rauwkostsalades en kant-en-klare pannenkoeken

De bacterie komt ook voor in de grond, in dieren, in water en op gewassen. Maar listeria zit vooral op voedsel dat lang in de koelkast bewaard wordt en niet verhit wordt voor het eten. De tijd tussen besmet raken en ziek worden is een paar uur tot een paar maanden. Meestal duurt het 2 tot 4 weken.
Directe besmetting van mens op mens komt (met uitzondering van een zwangere op het ongeboren kind) vrijwel nooit voor.

Hoe voorkom ik listeriose?

Er zijn een aantal maatregelen om de kans op besmetting met listeria te verkleinen of te voorkomen:

• Zet de koelkast op 4 graden Celsius. Bij kou groeit listeria minder snel.
• Zet voedsel waar listeria in kan zitten op de onderste plank in de koelkast. Doe dit zo snel mogelijk na aankoop of gebruik.
• Was rauwe groenten altijd goed voor gebruik.
• Verhit voedsel door het te koken, bakken of braden voordat u het eet. Verhitting doodt de listeriabacterie.
• Eet voedsel dat kan bederven niet na de houdbaarheidsdatum.
• Bewaar eten dat kan bederven niet te lang. In de bewaarwijzer van het Voedingscentrum staat hoelang een product na openen nog goed blijft.
• Zwangeren wordt het eten van sommige producten afgeraden. Op de website van het Voedingscentrum staat meer informatie over eten tijdens de zwangerschap.

Is listeriose te behandelen?

Een arts kan listeriose behandelen met medicijnen.

Hoe vaak komt listeriose voor in Nederland?

In Nederland krijgen 4 op de miljoen mensen per jaar een infectie met listeria. De ziekte komt het meest voor bij mensen die ouder zijn dan 65 jaar. Elk jaar krijgt het RIVM ongeveer 85 meldingen van patiënten met een listeria-infectie. Gemiddeld 5 daarvan zijn zwanger.

Is listeriose tijdens de zwangerschap gevaarlijk?

Ook voor zwangeren is listeriose een zeldzame ziekte. Zwangeren hebben wel een grotere kans om van besmetting met listeria ziek te worden. Het ongeboren kind kan dan ook besmet raken. Dit gebeurt vooral als de moeder listeriose krijgt in het derde trimester. Het ongeboren kind kan dan bloedvergiftiging krijgen. Dit kan leiden tot een miskraam, vroeggeboorte of overlijden van de baby. Een zwangere die besmet is maar geen klachten heeft, kan in zeldzame gevallen de bacterie overdragen aan het ongeboren kind.

Pasgeboren baby’s hebben een grotere kans op ernstige ziekte. Zij kunnen sepsis krijgen, of hersen(vlies)ontsteking, en hieraan overlijden.

Bent u in het derde trimester van uw zwangerschap, heeft u een mogelijk besmet product gegeten, en heeft u klachten die wijzen op een listeriabesmetting (flinke koorts, hoofd-, rug-, spier- en gewichtspijn)? Vertel dit dan aan de huisarts. De huisarts kan hier rekening mee houden bij de diagnose en eventuele behandeling.

Kan iemand met listeriose naar een kinderopvang, school of werk?

Directe besmetting van mens op mens komt bijna nooit voor. Voelt een kind zich goed? Dan kan het gewoon naar de kinderopvang of school. Vertel wel aan de pedagogisch medewerker of de leerkracht dat uw kind listeriose heeft. Zij kunnen in overleg met de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) andere ouders informeren, omdat hun kinderen mogelijk aan dezelfde bron zijn blootgesteld. Ouders kunnen dan letten op de klachten van listeriose bij hun kind. Soms zijn extra maatregelen op het kindercentrum of de school nodig.

Een volwassene met listeriose die zich goed voelt, kan gewoon werken. Werkt u:

• in de zorg?
• met kleine kinderen?
• in de voedselbereiding, bijvoorbeeld in een restaurant of slagerij?

Dan moet u eerst overleggen met de GGD/bedrijfsarts of met uw werkgever voor u weer gaat werken.